{"id":327,"date":"2022-12-13T17:01:08","date_gmt":"2022-12-13T17:01:08","guid":{"rendered":"http:\/\/swa.ovh\/?page_id=327"},"modified":"2023-03-12T16:58:47","modified_gmt":"2023-03-12T16:58:47","slug":"swa1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/swa1\/","title":{"rendered":"Pocz\u0105tki"},"content":{"rendered":"\n<hr>\n\n\n\n<p>Koncepcja &#8222;Projekt\u00f3w izerskich&#8221; narodzi\u0142a si\u0119 podczas I SWA. Pomys\u0142 polega\u0142 na po\u0142\u0105czeniu walor\u00f3w turystycznych i przyrodniczych G\u00f3r Izerskich z edukacj\u0105&nbsp;lokalnej spo\u0142eczno\u015bci oraz przebywaj\u0105cych na szlakach turyst\u00f3w. Poznawanie przyrody nie musi wi\u0105za\u0107 si\u0119 jedynie z podziwianiem okolicznej fauny i flory, ukszta\u0142towaniem terenu. Projekty izerskie poszerzaj\u0105 istniej\u0105c\u0105 ju\u017c ofert\u0119 edukacyjn\u0105 o dodatkowe elementy jakimi s\u0105: obserwacje astronomiczne za pomoc\u0105 prostych instrument\u00f3w, odbywanie podr\u00f3\u017cy przez przeskalowany Uk\u0142ad S\u0142oneczny. Osobnym elementem projekt\u00f3w jest projekt ochrony ciemno\u015bci nocnego nieba w dolinie Izery, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mieszczuch patrz\u0105cy&nbsp;na gwiazdy mia\u0142by sznse zobaczy\u0107 je w znacznie wi\u0119kszej ilo\u015bci ni\u017c w mie\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0142odzie\u017c przebywaj\u0105ca na I i II warsztatach dokona\u0142a ju\u017c pomiar\u00f3w jasno\u015bci nieba (patrz: Raport z I SWA), sprawdzi\u0142a mi\u0105\u017cszo\u015b\u0107 gruntu pod zaplanowany zegar s\u0142oneczny i kamienny kr\u0105g oraz &#8222;przetar\u0142a&#8221; \u015bcie\u017ck\u0119 planetarn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwa\u017cniejsze jest jednak du\u017ce poparcie &#8222;Projekt\u00f3w izerskich&#8221; przez lokalne \u015brodowiska i organizacje jak: Towarzystwo Izerskie, Nadle\u015bnictwo Szklarska Por\u0119ba i Nadle\u015bnictwo \u015awierad\u00f3w, burmistrza Szklarskiej Por\u0119by.<\/p>\n\n\n\n<p>Autorami &#8222;Projekt\u00f3w izerskich&#8221; s\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dr Sylwester Ko\u0142oma\u0144ski z IA U. Wr.<\/li>\n\n\n\n<li>dr Tomasz Mrozek z IA U. Wr.<\/li>\n\n\n\n<li>mgr Grzegorz \u017bakowicz XVII LO, Wroc\u0142aw<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Ogromnego wsparcia i zaanga\u017cowania udzielili:<\/p>\n\n\n\n<p>mgr in\u017c. Zbigniew Kami\u0144ski z Le\u015bnego Kompleksu Promocyjnego przy Nadle\u015bnictwie \u015awierad\u00f3w, Stanis\u0142aw Kornafel &#8211; gospodarz schroniska Orle (Towarzystwo Izerskie) no i oczywi\u015bcie nasza m\u0142odzie\u017c.<\/p>\n\n\n\n<p>Poni\u017cej prezentujemy &#8222;Projekty izerskie&#8221; &#8211; proponowane urz\u0105dzenia, instrumenty, \u015bcie\u017cki oraz projekt ochrony nocnej ciemno\u015bci w dolinie Izery.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong><em>Projekty Izerskie &#8211; plan<\/em><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<hr width=\"100%\">\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zegar s\u0142oneczny<\/h3>\n\n\n\n<p>Miejsce: Orle, budynek Stacji Turystycznej \u201eOrle\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pno\u015b\u0107: pieszo, rower, narty<\/p>\n\n\n\n<p>Opis: Zegar s\u0142oneczny jest jednym z najstarszych typ\u00f3w zegar\u00f3w. Jest bardzo prost\u0105 konstrukcj\u0105, bez \u017cadnych ruchomych cz\u0119\u015bci i \u017ar\u00f3d\u0142a zasilania. Jego dzia\u0142anie opiera si\u0119 na ruchu dobowym S\u0142o\u0144ca po sferze niebieskiej. Sk\u0142ada si\u0119 ze wskaz\u00f3wki (pr\u0119ta) i tarczy z zaznaczonymi godzinami. Cie\u0144 rzucany przez wskaz\u00f3wk\u0119 na tarcz, pokazuje aktualna godzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto\u015b\u0107 edukacyjna: wiedza o dobowym ruchu S\u0142o\u0144ca, typach czas\u00f3w wykorzystywanych przez cz\u0142owieka; ponadto warto\u015b\u0107 u\u017cytkowa (wskazywanie czasu) oraz estetyczna (zegar mo\u017ce by\u0107 ciekawym elementem architektonicznym zdobi\u0105cym budynek)<\/p>\n\n\n\n<p>Konstrukcja: Zegar wertykalny (pionowy) &#8211; ze wzgl\u0119du na ustawienie budynku wzgl\u0119dem stron \u015bwiata, potrzebne b\u0119d\u0105 dwa zegary umieszczone na s\u0105siednich \u015bcianach. Opis zasady dzia\u0142ania zegara opisany b\u0119dzie na tablicy informacyjnej.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe: dwa zegary s\u0142oneczne (dwie kamienne tarcze plus dwie \u017celazne wskaz\u00f3wki), tablica informacyjna<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Gnomon<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Miejsce: Orle, przy skrzy\u017cowaniu szlak\u00f3w turystycznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pno\u015b\u0107: pieszo, rower, narty<\/p>\n\n\n\n<p>Opis: Gnomon to jeden z najstarszych i najprostszych instrument\u00f3w astronomicznych. Jest to pionowy s\u0142up, kt\u00f3rego cie\u0144 pokazuje po\u0142o\u017cenie S\u0142o\u0144ca na niebie.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto\u015b\u0107 edukacyjna: przekazanie wiedzy o dobowym i rocznym ruchu S\u0142o\u0144ca na sferze niebieskiej; mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykonywania prostych obserwacji astronomicznych \u2013 u\u017cytkownik b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 samodzielnie zaznacza\u0107 po\u0142o\u017cenie cienia; odpowiednio wykonany gnomon b\u0119dzie wskazywa\u0142 aktualny miesi\u0105c kalendarzowy.<\/p>\n\n\n\n<p>Konstrukcja: Drewniany lub kamienny s\u0142up o wysoko\u015bci oko\u0142o 2.5 m. Na ziemi zaznaczone \u015bcie\u017cki, kt\u00f3re zakre\u015bla koniec cienia gnomonu w r\u00f3\u017cnych porach roku. Tablica informacyjna opisuj\u0105ca dzia\u0142anie przyrz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe: Drewniany lub kamienny s\u0142up o wysoko\u015bci oko\u0142o 2.5 m; tablica informacyjna.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u015acie\u017cka dydaktyczna \u201eModel Uk\u0142adu S\u0142onecznego\u201d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>&nbsp;Przebieg: Orle \u2013 Kobyla \u0141\u0105ka \u2013 Chatka G\u00f3rzyst\u00f3w<\/p>\n\n\n\n<p>D\u0142ugo\u015b\u0107 \u015bcie\u017cki: 4.5 km<\/p>\n\n\n\n<p>Wysoko\u015b\u0107 n.p.m.: 810 \u2013 850 m<\/p>\n\n\n\n<p>Suma podej\u015b\u0107\/zej\u015b\u0107: 60\/30 m<\/p>\n\n\n\n<p>Trudno\u015b\u0107: ma\u0142a<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pno\u015b\u0107: pieszo, rower, narty<\/p>\n\n\n\n<p>Opis: \u015acie\u017cka dydaktyczna \u201eModel Uk\u0142adu S\u0142onecznego\u201d b\u0119dzie modelem S\u0142o\u0144ca i kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 niego planet w skali 1:1 mld. Pomys\u0142 budowania modelu Uk\u0142adu S\u0142onecznego nie jest nowy. Takie modele powsta\u0142y ju\u017c w wielu miejscach na \u015bwiecie (patrz przyk\u0142ady na za\u0142\u0105czonych zdj\u0119ciach) i s\u0105 du\u017c\u0105 atrakcj\u0105 zar\u00f3wno dla dzieci jak i doros\u0142ych. Nowo\u015bci\u0105 proponowanej \u015bcie\u017cki dydaktycznej jest jej umieszczenie w g\u00f3rach, w ramach \u015bcie\u017cki edukacyjno-rekreacyjnej \u201ePer\u0142y Izery\u201d. Dzi\u0119ki temu potencjalny u\u017cytkownik tej \u015bcie\u017cki nie tylko wzbogaci swoj\u0105 wiedz\u0119 o Wszech\u015bwiecie, ale r\u00f3wnie pozna cenn\u0105 przyrod\u0119 wyj\u0105tkowego miejsca w Sudetach, jakim jest dolina g\u00f3rnej Izery.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto\u015b\u0107 edukacyjna: W zamierzeniu \u015bcie\u017cka ta umo\u017cliwi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zrozumienie i wyobra\u017cenie sobie odleg\u0142o\u015bci i wielko\u015bci wyst\u0119puj\u0105cych we Wszech\u015bwiecie,<\/li>\n\n\n\n<li>poznanie najbli\u017cszego s\u0105siedztwa kosmicznego Ziemi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Konstrukcja: \u015acie\u017cka sk\u0142ada\u0107 si\u0119 powinna z 2 tablic informacyjnych, umieszczonych na jej pocz\u0105tku i ko\u0144cu oraz z 8 niedu\u017cych blok\u00f3w skalnych (lub tablic drewnianych), na kt\u00f3rych umieszczone zostan\u0105 modele planet. Model S\u0142o\u0144ca ze wzgl\u0119du na rozmiar mo\u017ce by\u0107 umieszczony na tablicy pocz\u0105tkowej. Tablice informacyjne zawiera\u0107 b\u0119d\u0105 opis uk\u0142adu s\u0142onecznego, samej \u015bcie\u017cki i zdj\u0119cia planet oraz S\u0142o\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe: 2 tablice informacyjne, 8 kamiennych s\u0142upk\u00f3w (przybli\u017cony rozmiar 1 x 0.2 x 0.2 m)<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kamienny kr\u0105g<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Miejsce: wierzcho\u0142ek Stogu Izerskiego<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pno\u015b\u0107: pieszo, rower, narty<\/p>\n\n\n\n<p>Opis: Kamienne kr\u0119gi nale\u017c\u0105 do najstarszych budowli wznoszonych przez cz\u0142owieka. By\u0142y to najprawdopodobniej miejsca kultu i zebra\u0144 plemiennych. Kamienne kr\u0119gi to r\u00f3wnie\u017c najstarsze obserwatoria astronomiczne, dzi\u0119ki kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o obserwowa\u0107 i przewidywa\u0107 po\u0142o\u017cenie obiekt\u00f3w astronomicznych na niebie. Izerski kamienny kr\u0105g w za\u0142o\u017ceniu ma by\u0107 prostym obserwatorium astronomicznym. Bloki skalne tego kr\u0119gu b\u0119d\u0105 wskazywa\u0107 kierunki \u015bwiata oraz miejsca wschod\u00f3w i zachod\u00f3w S\u0142o\u0144ca w przesileniach letnim i zimowym oraz r\u00f3wnonocy wiosennej i jesiennej. Dodatkowo wewn\u0105trz kr\u0119gu ma by\u0107 umieszczony tzw. analematyczny zegar s\u0142oneczny, kt\u00f3rego wskaz\u00f3wk\u0105 b\u0119dzie u\u017cytkownik (jego cie\u0144 na poziomo umieszczonej tarczy wska\u017ce aktualna godzin\u0119).<\/p>\n\n\n\n<p>Warto\u015b\u0107 edukacyjna: przekazanie wiedzy o dobowym i rocznym ruchu S\u0142o\u0144ca na sferze niebieskiej; ponadto ka\u017cdy z blok\u00f3w skalnych mia\u0142by by\u0107 wykonany z innego typu ska\u0142y, dzi\u0119ki temu mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c nauczy\u0107 si\u0119 rozpoznawania ska\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Konstrukcja: Kamienny kr\u0105g sk\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z 8 blok\u00f3w skalnych (wysoko\u015bci oko\u0142o 2 m) ustawionych na okr\u0119gu o \u015brednicy oko\u0142o 20 m. Wewn\u0105trz kr\u0119gu umieszczony b\u0119dzie zegar s\u0142oneczny, kt\u00f3rego wskaz\u00f3wk\u0105 b\u0119dzie u\u017cytkownik a tarcza z p\u0142askich p\u0142yt skalnych znajdowa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie na ziemi.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe: Kr\u0105g: osiem blok\u00f3w skalnych o wysoko\u015bci oko\u0142o 2 m; zegar: p\u0142askie p\u0142yty skalne stanowi\u0105ce tarcz\u0119 zegara; tablica informacyjna opisuj\u0105ca ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Izerski obszar ochrony nocnej ciemno\u015bci<\/h3>\n\n\n\n<p>Miejsce: g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 doliny Izery<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pno\u015b\u0107: pieszo, rower, narty<\/p>\n\n\n\n<p>Opis: Od po\u0142owy XX wieku szybko wzrasta ilo\u015b\u0107 sztucznego o\u015bwietlenia zewn\u0119trznego u\u017cywanego przez cz\u0142owieka noc\u0105. Jednak znacz\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 zewn\u0119trznych instalacji o\u015bwietleniowych nie jest w\u0142a\u015bciwie zaprojektowana. W wyniku tego du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a emitowanego przez to o\u015bwietlenie ucieka poza obszar, kt\u00f3ry jest celem o\u015bwietlania i jest marnowana, powoduj\u0105c tzw. zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em (ang. light pollution). To marnowane \u015bwiat\u0142o, rozpraszaj\u0105c si\u0119 w atmosferze, powoduje wzrost jasno\u015bci nocnego nieba (og\u00f3lnie nocnego \u015brodowiska; to jak jasne\/ciemne jest nocne jest dobrym wska\u017anikiem stopnia zanieczyszczenia nocnego \u015brodowiska \u015bwiat\u0142em). W obszarach najbardziej zurbanizowanych jasno\u015b\u0107 nocnego nieba jest tak du\u017ca, \u017ce widoczne s\u0105 tylko najja\u015bniejsze gwiazdy. Z bada\u0144 przeprowadzonych przez Light Pollution Science and Technology Institute wynika m.in., \u017ce oko\u0142o 60% mieszka\u0144c\u00f3w Unii Europejskiej \u017cyje na obszarach, w kt\u00f3rych niebo nigdy nie jest ciemniejsze ni\u017c jak podczas pe\u0142ni Ksi\u0119\u017cyca.<\/p>\n\n\n\n<p>Problem zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em nie ogranicza si\u0119 tylko do wzrostu jasno\u015bci nocnego nieba i wynikaj\u0105cych z tego utrudnie\u0144 w obserwacjach astronomicznych. Skutki tego problemu ujawniaj\u0105 si\u0119 niestety w wielu dziedzinach \u017cycia, np.:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ekologia. Bark ciemno\u015bci w nocy przeszkadza wielu zwierz\u0119tom nocnym, naruszaj\u0105c ich dobowy i miesi\u0119czny rytm \u017cycia. Z\u0142e o\u015bwietlenie dezorientuje ptaki w\u0119drowne a cz\u0119\u015b\u0107 z nich ginie. To samo dotyczy owad\u00f3w nocnych.<\/li>\n\n\n\n<li>Zdrowie. Podobnie jak zwierz\u0119tom tak i ludziom zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em zak\u0142\u00f3ca naturalny cykl dobowy. Nieodpowiednie o\u015bwietlenie uliczne (np. lampy \u015bwiec\u0105ce bezpo\u015brednio do okien mieszka\u0144) mo\u017ce doprowadzi\u0107 m.in. do b\u00f3lu g\u0142owy, stresu, odczucia niepokoju i bezsenno\u015bci. Badania wykazuj\u0105 te\u017c, \u017ce brak odpowiedniego poziomu ciemno\u015bci w nocy zmniejsza produkcj\u0119 melatoniny, co mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko zachorowania na raka.<\/li>\n\n\n\n<li>Ekonomia i ekologia. Z\u0142e o\u015bwietlanie oznacza marnotrawstwo pr\u0105du elektrycznego a tym samym pieni\u0119dzy (prywatnych i publicznych). \u015awiat\u0142o, kt\u00f3re nie \u015bwieci tam gdzie trzeba, kiedy trzeba i zbyt jasno, jest tak samo u\u017cyteczne jak ciep\u0142o, kt\u00f3re w zimie ucieka z mieszka\u0144 nieszczelnymi oknami, ogrzewaj\u0105c ulice i parki. P\u0142ac\u0105c za z\u0142e lub\/i zb\u0119dne o\u015bwietlenie fundujemy sobie dodatkowe zanieczyszczenie atmosfery, bo przecie\u017c wi\u0119ksze zu\u017cycie pr\u0105du wymaga zwi\u0119kszonej jego produkcji przez elektrownie, a to oznacza wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 toksycznych produkt\u00f3w ubocznych tych elektrowni (w Polsce przede wszystkim s\u0105 to elektrownie w\u0119glowe).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Wszystko to sprawia, \u017ce zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em jest r\u00f3wnie powa\u017cnym problemem jak zanieczyszczenie atmosfery, wody i gleby. St\u0105d te\u017c zainteresowanie tym problemem na \u015bwiecie wzrasta. Istnieje wiele organizacji, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cona jest przeciwdzia\u0142aniu zanieczyszczeniu \u015bwiat\u0142em poprzez edukacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, badania naukowe i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adzami na r\u00f3\u017cnych poziomach administracyjnych &#8211; od poszczeg\u00f3lnych miast po ca\u0142e pa\u0144stwa (www.darksky.org, www.savethenight.eu, www.britastro.org\/dark-skies). Dzi\u0119ki temu w wielu miejscach istniej\u0105 ju\u017c odpowiednie przepisy ograniczaj\u0105ce to zanieczyszczenie (np.: Toronto, stan Connecticut, S\u0142owenia). Niestety, w Polsce ma\u0142o ludzi zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce istnieje co\u015b takiego jak zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Jednym z przejaw\u00f3w dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu ochron\u0119 przed zanieczyszczeniem \u015bwiat\u0142em jest tworzenie tzw. rezerwat\u00f3w ciemnego nieba. Rezerwaty takie, tak jak w przypadku \u201eklasycznych\u201d rezerwat\u00f3w przyrody pe\u0142ni\u0105 nie tylko funkcje ekologiczne, ale r\u00f3wnie\u017c edukacyjne, pomagaj\u0105c u\u015bwiadamia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu jak powa\u017cnym problemem jest zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em. Ju\u017c samo istnienie takich rezerwat\u00f3w \u015bwiadczy o tym, \u017ce do zagro\u017conych element\u00f3w \u015brodowiska naturalnego do\u0142\u0105czy\u0142a ciemno\u015b\u0107. Element bardzo wa\u017cny, ale nie tak oczywisty dla og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p>W chwili obecnej rezerwaty ciemnego nieba istniej\u0105 w Kanadzie i USA. Planuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c utworzenie takich rezerwat\u00f3w na Nowej Zelandii i na W\u0119grzech (pierwszy w Europie). Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c obszary ochrony ciemnego nieba otaczaj\u0105ce obserwatoria astronomiczne, jednak ich g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest ochrona nieba dla cel\u00f3w obserwacji.<br>&nbsp;<br>Standardy okre\u015blaj\u0105ce jaki i jak rejon mo\u017ce zosta\u0107 uznany za rezerwat ciemnego nieba nie s\u0105 jeszcze dobrze okre\u015blone (pr\u00f3buje to zrobi\u0107 IDA &#8211; International Dark-Sky Association). To oczywi\u015bcie mo\u017ce zmniejsza\u0107 rang\u0119 tych obszar\u00f3w (w por\u00f3wnaniu do \u201eklasycznych\u201d rezerwat\u00f3w przyrodniczych). Niekt\u00f3re z istniej\u0105cych rezerwat\u00f3w nie maj\u0105 naprawd\u0119 ciemnego nieba lub nie jest ono chronione odpowiednimi przepisami. Ale pomimo to obszary takie pe\u0142ni\u0105 nieocenion\u0105 funkcj\u0119 edukacyjn\u0105.<br>&nbsp;<br>G\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 doliny Izery nale\u017cy do najcenniejszych przyrodniczo obszar\u00f3w w Sudetach. Do wa\u017cnych element\u00f3w \u015brodowiska naturalnego tego obszaru nale\u017cy niew\u0105tpliwie ciemno\u015b\u0107. Chocia\u017c nocne niebo jest tu 2-3 krotnie ja\u015bniejsze od nieba nieska\u017conego zanieczyszczeniem \u015bwiat\u0142em, to jednak i tak jest znacznie ciemniejsze od nieba miejskiego (tu jasno\u015b\u0107 nocnego nieba mo\u017ce by\u0107 ponad 40 krotnie wi\u0119ksza od naturalnej). Dlatego te\u017c watro, chroni\u0105c i prezentuj\u0105c przyrodnicze &#8222;skarby&#8221; G\u00f3r Izerskich, pomy\u015ble\u0107 te\u017c o nocnej ciemno\u015bci. Mo\u017cna to zrobi\u0107 na trzech stopniach zaawansowania:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Ustawienie tablic informacyjnych w miejscach, w kt\u00f3rych tury\u015bci nocuj\u0105 (Orle, Chatka G\u00f3rzyst\u00f3w). Tablice zwraca\u0142y by uwag\u0119 na tutejsze ciemne nocne niebo (ciemniejsze ni\u017c miejskie) i wyja\u015bnia\u0142yby czym jest zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em.<\/li>\n\n\n\n<li>To co opisane jest w punkcie 1. plus wymiana o\u015bwietlenia zewn\u0119trznego znajduj\u0105cego si\u0119 w tych miejscach na takie, kt\u00f3re minimalizuje zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em (aktywna ochrona ciemno\u015bci w Dolinie Izery i dodatkowy element edukacyjny).<\/li>\n\n\n\n<li>To co opisane jest w punktach 1 i 2 plus utworzenie obszaru, kt\u00f3ry mo\u017cna by nazwa\u0107 Izerskim Obszarem Ochrony Nocnej Ciemno\u015bci. Pe\u0142ni\u0142by on funkcj\u0119 nie tylko ochrony nocnej ciemno\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 edukacyjn\u0105. By\u0142o by optymalnie, aby obszar ten obejmowa\u0142 doliny Izery (do mostu kolejowego) i Jizerki wraz z otaczaj\u0105cymi je grzbietami g\u00f3rskimi (patrz mapka poni\u017cej). Oczywi\u015bcie wymaga\u0142oby to udzia\u0142u w projekcie strony czeskiej. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Dlaczego warto wybra\u0107 g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 doliny Izery na realizacj\u0119 tego pomys\u0142u? Ot\u00f3\u017c obszar ten jest s\u0142abo zaludniony i jednocze\u015bnie dobrze os\u0142oni\u0119ty od \u015bwiate\u0142 miejscowo\u015bci po\u0142o\u017conych w G\u00f3rach Izerskich i w ich pobli\u017cu przez grzbiety g\u00f3rskie. Ponad to jest to obszar ciekawy i cenny przyrodniczo, warto wi\u0119c do jego ochrony w\u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3wnie\u017c nocn\u0105 ciemno\u015b\u0107. Dodatkowo dolina Izery jest komunikacyjnie \u0142atwo dost\u0119pna dla turyst\u00f3w, daj\u0105c spor\u0105 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re skorzysta\u0142yby z walor\u00f3w edukacyjnych takiego miejsca.<\/p>\n\n\n\n<p>Kt\u00f3rykolwiek z powy\u017cszych pomys\u0142\u00f3w zostanie zrealizowany, b\u0119dzie to nowo\u015b\u0107 na skal\u0119 kraju i przyniesie niew\u0105tpliwie korzy\u015bci dla przyrody (nie tylko) G\u00f3r Izerskich i pomo\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa na problem zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ilustracje<\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Po\u0142o\u017cenie poszczeg\u00f3lnych pomys\u0142\u00f3w<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image002.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image002.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image004.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image004.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image006.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image006.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<hr>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">zegar s\u0142oneczny<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image008.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image008.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">zegar s\u0142oneczny na budynku Stacji Turystycznej \u201eOrle\u201d (symulacja)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image010.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image010.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">przyk\u0142adowy wertykalny zegar s\u0142oneczny<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">gnomon<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery aligncenter has-nested-images columns-2 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image012.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image012.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">planowane po\u0142o\u017cenie gnomona<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image014.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image014.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\"><br>przyk\u0142ad kamiennego gnomona<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u015bcie\u017cka dydaktyczna \u201eModel Uk\u0142adu S\u0142onecznego\u201d<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-3 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image018.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image018.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Jowisz z modelu Uk\u0142adu S\u0142onecznego w Hradec<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Kr\u00e1lov\u00e9 (Republika Czeska)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image020.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image020.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">&nbsp;&nbsp;Uran z modelu Uk\u0142adu S\u0142onecznego w Gainesville (USA)<br><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image016.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image016.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">orbity planet w skali 1:1mld naniesione na map\u0119 G\u00f3r Izerskich; zaznaczono miejsca, w kt\u00f3rych maja znale\u017a\u0107 si\u0119 modele S\u0142o\u0144ca i planet.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">kamienny kr\u0105g<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-5 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image022.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image022.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">przyk\u0142ad analematycznego zegara s\u0142onecznego, kt\u00f3rego wskaz\u00f3wk\u0105 jest u\u017cytkownik<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image026.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image026.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">wierzcho\u0142ek Stogu Izerskiego przyk\u0142ad kamiennego kr\u0119gu&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image024.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image024.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">przyk\u0142ad kamiennego kr\u0119gu&nbsp;<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">izerski obszar ochrony nocnej ciemno\u015bci<\/h4>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-6 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image028.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image028.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">optymalny zasi\u0119g Izerskiego Obszaru Ochrony Nocnej Ciemno\u015bci<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><a href=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image030.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"\/SWA_archiwalna\/SWA_arch\/www.swa.edu.pl\/foto\/projekt\/clip_image030.jpg\" alt=\"\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sudety z orbity w nocy. Zaznaczono niekt\u00f3re miasta (L+J &#8211; Liberec i Jablonec, JG &#8211; Jelenia G\u00f3ra, L &#8211; Luba\u0144). To, \u017ce miasta widoczne s\u0105 z orbity noc\u0105 jako jasne obszary oznacza, \u017ce o\u015bwietlenie uliczne pozwala na ucieczk\u0119 w niebo du\u017cych ilo\u015bci \u015bwiat\u0142a.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Koncepcja &#8222;Projekt\u00f3w izerskich&#8221; narodzi\u0142a si\u0119 podczas I SWA. Pomys\u0142 polega\u0142 na po\u0142\u0105czeniu walor\u00f3w turystycznych i przyrodniczych G\u00f3r Izerskich z edukacj\u0105&nbsp;lokalnej spo\u0142eczno\u015bci oraz przebywaj\u0105cych na szlakach turyst\u00f3w. Poznawanie przyrody nie musi wi\u0105za\u0107 si\u0119 jedynie z podziwianiem okolicznej fauny i flory, ukszta\u0142towaniem terenu. Projekty izerskie poszerzaj\u0105 istniej\u0105c\u0105 ju\u017c ofert\u0119 edukacyjn\u0105 o dodatkowe elementy jakimi s\u0105: obserwacje astronomiczne &hellip; <\/p>\n<p><a class=\"more-link btn\" href=\"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/swa1\/\">Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"amp_status":"","footnotes":""},"class_list":["post-327","page","type-page","status-publish","hentry","nodate","item-wrap"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=327"}],"version-history":[{"count":38,"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":736,"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/327\/revisions\/736"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swa.ovh\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}